DULLAERT Joannes Franciscus

Soldaat, 2e kl., 4e Linie

Geboren Sint-Niklaas 19-04-1893

Zoon van Gustavus Maria en Dhondt Maria Ludovica x Sint-Niklaas 02-09-1885

Overleden Reninge 22-10-1915

Begraven (14-18) Reninge, B.M.B.

Begraven (heden) Hoogstade, B.M.B. 00676

Hertjen, 87 Sint-Niklaas

Wever

Monument Sint-Niklaas

‘Aan onze Gefusilleerden.

Nog maar pas was de oorlog uitgebroken, of tal van burgers schaarden zich aan de zijde onzer dappere soldaten en richtten verspiedingsdiensten in of nachtelijke tochten over de grens, overbrenging van brieven, enz.

Zoo was ook te Brussel een spionneerdienst op groote schaal ingericht, ten einde ons leger in te lichten over de verschillende bewegingen en doeleinden der Duitschers. Die dienst stond bekend onder de benaming ‘Theo’ en was reeds in werking sedert einde 1914. Brieven en dokumenten werden vergaard ter herberg van M. Jean Deridder te Brussel en vandaar gezonden naar Temsche en St-Nikolaas, vanwaar ze verder naar De Clinge, en zoo over de grens moesten gebracht worden.

Allerhande middelen dienden tot het oversmokkelen, o.a. manden met dubbele bodems, in de blokken der schoolkinderen van De Clinge, ook met holle pijlen die over den draad werden geschoten met boog of kruisboog, en vele anderen.

Onze beide gefusilleerde Temschenaars waren ook in deze inrichting betrokken. Zij moesten meestal zorgen voor de overbrenging der brieven en dokumenten.

Mr. Theofiel Maes heeft onschatbare diensten bewezen aan ons leger. Reeds in 1914 kwam hij de grens over, en is zelfs verscheidene malen in Engeland en Frankrijk geweest en aan het IJzerfront. Regelmatig was hij later met de broodbevoorrading bezig te Temsche en bracht alzoo, in dubbele bodems, honderden brieven over aan onze strijdende jongens van den IJzer, en dokumenten voor de legers der Verbondenen.

In de maand Oktober 1916, werd hij met gansch zijn huisgezin, gevangen genomen door de Duitschers. Zijn huis werd onderzocht van onder tot boven, en alles meegedragen. Men mishandelde hem op wreedaardige wijze; doch hij zou zijne medehelpers niet verraden. Later nochtans ontdekten de Duitschers de schuilplaatsen der dokumenten en kwamen alzoo op het spoor van vele zijner medehelpers. Een 50-tal aanhoudingen hadden plaats.

Onder dezen was ook Kamiel Van Buynder, boschwachter van Schouselbroeckpolder, toen veldwachter te Steendorp, die zich vooral bezighield met het overbrengen van brieven; ook Mr. Leo De Loose, geboren te Temsche den 19 Januari 1866 en sinds lang reeds woonachtig te Gent, die zich eveneens met het overbrengen van brieven en militaire inlichtingen gelastte.

Het onderzoek duurde lang. Het proces had plaats van 30 Mei tot 8 Juni 1917. Op het einde van het geding vroeg de Duitsche krijgsraad de zwaarste straffen voor de 58 betichten en voor 22 de ter dood veroordeeling ! Onder hen waren: Teofiel Maes en zijne dochter Helena, Kamiel Van Buynder, Leo De Loose en burgemeester Verheyen van Steendorp. Van de 22 werden er 16 terdoodveroordeelingen behouden, waarvan er later 10 veranderd werden in levenslangen dwangarbeid.

De 6 personen, wier genadevraag verworpen bleef, en die den 14 Juli 1917, op Fort 5, voor den kop geschoten werden waren: M.M. Theofiel Maes en Kamiel Van Buynder van Temsche, Leo De Loose wonende te Gent, Aimé Smeeckens en Jean De Ridder wonende te Brussel, en Jozef Loncke van St-Nikolaas.

Een Rood-Kruis auto kwam de 6 terdoodveroordeelden halen in het gevang. De ongelukkigen hadden de armen gebonden op den rug. In den gang vormden de Belgische en Duitsche bewakers de haag en groetten dezen die sterven gingen. Het was een tragisch-grootsch oogenblik …

Maar de gevangenen riepen hunne kameraden toe, terwijl zij voorbij hunne cellen kwamen: ‘Wij zien elkander weer in den Hemel !’

De auto voerde hun weg, naar de plaats waar zij door het strafpeleton werden neergeschoten. Maes en Van Buynder weigerden den blinddoek en stierven met de woorden: ‘Voor God en Vaderland’.

Volgende Temschenaars werden ook in hetzelfde proces veroordeeld en moesten hunne Vaderlandsliefde met celgevang in Duitschland boeten: Mej. Helena Maes, 15 jaar dwangarbeid; Mr. Ernest Maes, 12 jaar dwangarbeid; Mr. Louis De Keersmaeker eveneens 12 jaar dwangarbeid.

Wederom was de oorlog de schuld van de dood van twee eerlijke burgers en van de droefheid hunner twee overblijvende weduwen en weenende kinderen. Wederom moesten eerlijke deftige lieden de liefde voor hun land met celgevang betalen.

Wij buigen diep het hoofd voor U, martelaars der vrijheid. Uwe marteldood en uw lijden zullen wij steeds indachtig zijn.

Op Maandag 17 Maart 1919, nadat ons overwinnend IJzerleger ons land zegevierend was binnengerukt, had te Antwerpen de plechtige lijkdienst plaats in de hoofdkerk, gevolgd door de begrafenis op het kerkhof van Schoonselhof, van de gefusilleerde burgers aldaar. In de gansche stad was het rouwbetoon algemeen en de stoet was overweldigend en hartroerend.

Onder de 23 martelaren, waren ook onze Temschenaars: Maes Theophiel, Van Buynder Kamiel, en Leo De Loose die later naar Gent werd overgebracht’.

Bron: ‘ Temsche ter Gedachtenis , Oorlog 1914-1918’, Uitg. De Landtsheer Temsche

Fort 5, Edegem

In bezet België bieden mensen al vroeg verzet tegen de Duitse aanwezigheid. Mannen en vrouwen verzamelen met gevaar voor hun leven informatie over treinbewegingen, militaire transporten en troepenbewegingen die ze doorspelen aan de geallieerden. Deze informatie is belangrijk bij het nemen van beslissingen tijdens de loopgravenoorlog. De Duitse bezetter slaat echter hard terug.  Een aantal van de verzetslieden wordt opgepakt, ondervraagd en veroordeeld. Vandaag veroordeeld betekent morgen gefusilleerd! De terdoodveroordeelde krijgt kort de tijd om afscheid te nemen van zijn familie. De laatste nacht wordt doorgebracht met een laatste maaltijd, bidden, lezen, afscheidsbrieven schrijven, praten met lotgenoten, proberen wat te slapen … ’s Morgensvroeg worden de terdoodveroordeelden vanuit de gevangenis overgebracht naar de executieplaats. Daar wacht hen een vuurpeloton. Ze worden vastgebonden aan een paal, krijgen nog een laatste religieuze steun, worden geblinddoekt en dan doodgeschoten. Indien nodig volgt een genadeschot. Hun lijken worden gekist en al dan niet ter plaatse begraven.

De namen van de 16 gefusilleerden van Fort 5,
waarvan 4 geboren/woonachtig in het Land van Waas

 Loncke J. (Handelsreiziger Sint-Niklaas) * Izegem 27 augustus 1878
De Loose L. (Handelsagent Gent) * Temse 19 januari 1866
Maes T. (Ontv. v/h Synd. der Ver. Beenhouwers Temse) * Temse 18 april 1867
Van Buynder C. (Veldwachter in Temse en Steendorp) * Tielrode 30 maart 1878

Allen terechtgesteld op Fort 5 op 14 juli 1917

Op 10 maart 1919 worden de 16 gefusilleerden ontgraven en herkist. Na een indrukwekkende bloemenhulde en een rouwdienst in de Antwerpse Kathedraal krijgen ze op 17 maart een definitief graf op het Antwerpse Schoonselhof. Enkele worden later herbegraven in eigen woonplaats.

Monument voor de gefusilleerden
op het Schoonselhof

Op zondag 27 juni 1926 wordt uitsluitend voor hen in Fort 5 een opvallend monument ingehuldigd. De Kielse steenhouwer Clement Jonckheer (1872-1932) maakt het met afbraakmateriaal van de Boomse Poort van de Antwerpse stadsomwalling. Het roept het beeld op van een kapot geschoten fort.

Bij Hangar 23, op de vermeende plaats van de executie, komt op een aarden wal een bakstenen monument bekroond met een kruis en aan de voet executiepalen. Het blijft een bijzondere plek door de herdenkingsplechtigheden die er jarenlang plaatsvonden.

Buiten Fort 5 krijgen de gefusilleerden een herinneringsmonument op de hoek van de Mariënlaan met de Prins Boudewijnlaan. Dit monument in de vorm van een altaar en eveneens van Clement Jonckheer, is ingehuldigd door burgemeester W. Arts op 17 oktober 1937.

Twee van de gebruikte executiepalen worden bewaard in de collectie Vleeshuis van het MAS in Antwerpen.

Toelichting:

Fort 5 is een typische baksteenconstructie die deel uitmaakt van de Brialmontomwalling. Gebouwd tussen 1860 en 1864 heeft Fort 5 mee gezorgd voor de verdediging van de baan Mechelen-Antwerpen. Na 1906 werd het gedeeltelijk versterkt met beton. Fort 5 is het enige fort waar tijdens WO I mensen gefusilleerd werden. Aan de stadszijde werd een deel van de gracht gedempt.

Bron:   Openluchttentoonstelling ‘Hun laatste tocht’ (panelenparcours doorheen Fort 5)

Met dank aan de gemeente Edegem

VERLEE Theofiel Alfons

Soldaat, 2e kl., 2e Karabiniers

Geboren Meerdonk 15-10-1893

Zoon van Jan Frans en De Wilde Marie Julie x Meerdonk 09-08-1879

Overleden Avon-les-Roches (FR), Ruchard, kamp van 10-10-1915

Begraven (14-18) Avon-les-Roches (FR)

Begraven (heden) Avon-les-Roches, S.B. (FR)

Molenhoek 12 Meerdonk

Landbouwersknecht

Monument Meerdonk